COOPERASAUN DEFESA ENTRE TIMOR LESTE E BRASIL FORMALIZA ONA ATRAVES ACORDO
Written by Julio Team Wednesday, 10 November 2010 00:00

XII Reuniao de Ministros da Defesa da CPLP iha Brasilia 10-11 Nov 2010
Brasilia, Secretario Estado da Defesa Dr. Julio Tomas Pinto, dia 8 de Novembro to’o iha Brasilia, Republica Federal do Brasil atu partisipa inkontru rutina Ministro da Defesa CPLP, representa Ministro da Defesa e Siguransa RDTL. Inkontro Ministro da Defesa CPLP nebe tinan ida ne’e halo iha Cidade Brasilia ne’e special tebes ba Timor Leste e Brasil.
Delegasaun Timor Leste kompostu husi Secretario Estado da Defesa rasik, Direitor Geral SED Sr. Joao Cortereal, Direitor Nasional Planeamento Estrategico e Politica International Sr. Martinho Maia Gonsalves e Comandante Componente Apoio de Servsisu F-FDTL Coronel (F-FDTL) Maunana. Inkontro Ministro da Defesa CPLP ne komesa dia 10 e ramatan iha di 11 de Novembro 2010. Maibe antes tama iha inkontro Ministros iha dia 9 de Novembro programa halao ho Seminario de Centro de Analisa Estrategico (CAE) e reunioes direitores de Politica de defesa nacional.
Delegasaun Timor Leste nebe participa iha inkontro direitores mak Direitor Geral e Direitor PEPI. Iha permeiro dia mos iha Seminario Centro Analise Estrategico konaba analiza strategic dezemvovimento profesionalismo forces Armadas. Coronel Maunana representa F-FDTL apresenta progreso desemvolvimento e profesionalismo F-FDTL ho topiko “Contextualizacaun Conceptual da Professao Militar em Timor Leste” ba delegasaun husi nasaun seluk CPLP. Participante sira barak mak kontenti ho progreso nebe Timor Leste hetan iha parte defesa nian. Participante seminario husu para F-FDTL diak liu hari’I ona Akademia Militar. Coronel Maunana iha nia intervensaun hato’o katak Timor Leste depois de restora nian independencia, estado iha compromiciu boot atu desemvolve militar nebe professional iha futuru. Maibe atu alkansa objective ida ne’e, Timor Leste persiza apoiu nasaun sira seluk atraves cooperasaun ho nasaun seluk. Coronel Maunana mos isplika katak “alende ida ne’e persiza kompleta regulamento sira nebe ninia kontiudo mak militar submete ba poder politico nebe eleito atraves prosesu politico demokratico”. Coronel Maunan aumenta tan katak “iha resistensia nia laran FALINTIL iha prinsipiu Politica mak Comanda Fuzil”. Nia mos isplika konaba Consepto professaun nebe ba liu skill specifiko e consepto ocupasaun nebe hare ba asunto salario e fasilidade seluk nebe militar persiza atu halao nia papel.
Inkontro sigundo dia dadersan komesa ho finalizasaun todos dokumento nebe minisro sira sei asina e direitores Gerais CPLP sira finalize dokumento sira nebe ministro sira sei asina sigundo dia lokraik. Inkontro ministro defesa sira nian komesa iha sigundo dia lokraik. Inkontro komesa ho seremonia tranferencia presidencia Ministro CPLP husi representante Ministro Defesa Angola Vice Ministro Defesa Anggola Almirante Gaspar Santor Rufino ba Ministro de Estado da Defesa Republika Federativo do Brasil Nelson Jobim. Depois tutan kedas ho aprovasaun da Agenda de Trabalho. Iha agenda de trabalho ne’e Ministra da Defesa Nacional Caboverde hato’o proposta para Ministro CPLP sira debate mos questoens Guina Visau ho rasaun katak CPLP iha obrigtorio para ajuda Guina Visau sai husi Crizi Politica e military nebe agora sira hetan. Ministro Hotu konkorda tamba qestao Guina Visau sai hanesan perkupasaun nasaun barak nian iha inkontro udi ne’e. Mas ministro Defesa Guina Visau husu para inkontro koalia konaba Guina Visau bele taka ba publiko e so Ministro Defesa CPLP nain walu (8) deit maka participa iha inkontro ida ne’e.
Programa seluk nebe importante mak intervensaun ministro sira ho topico Analise das Questoes internacionais e das implikcoens politico-militar no contektu regional para os Paises Membro da CPLP. Iha intervensaun ida ne’e Secretario Estado Dr. Julio Tomas Pinto hato’o posisaun Timor Leste hanesan nasaun uniku iha asia maka koalia lingua Portugues e povo Timor Leste urgulho ho ida ne’e. SE. Defesa mos hato’o katak Timor Leste iha ona plano iha 2010 para tama iha membro ASEAN tamba tuir geo-politica e geostrategia ASEAN hanesan dalam ida ba Timor Leste para bele hetan stabilidade siguransa e kontribusaun Timor Leste ba siguransa regional nian. Iha kontekstu economic se Timor Leste tama ASEAN sei hetan benefisiu nebe boot iha futuru e Timor Leste agora sai hanesan membro ba Asean Regional Forum (ARF). SE. Defesa mos hato’o isus konaba Siguransa Maritima nebe sai hanesan perkupasaun nasaun barak iha mundo agora. Timor Leste agora dadauk kapasita hela ninia an atraves kooperasaun ho nasaun seluk para depois kontrola ameasa sira hanesan droga, trafiko humano, peska illegal iha tasi Timor. Iha oportunidade ida ne’e SE Defesa mos informa konaba Cooperasaun Defesa ho nasaun sira seluk hanesan Portugal, Barsil, Australia, EUA , Nova Zelandia e mos nasaun seluk. Imforma mos konabaExersicio Conjunto nebe halao ho EUA e Australia iha 2009 e 2010 nia laran.
Depois de inkontro iha sigundo formal entre ministro da defesa CPLP, Secretario Estado mos asina Acordo Entro O Governo da Republica Democratico de Timor Leste ho Governo da Republica Federativa do Brasil sebro cooparasaun em material da Defesa. Akordo ida ne’e hanesan acordo geral ida para sai hanesan ambrela ba cooperasaun tecnika militar nia hanesan treinamento ba policia militar, apoiu Brasil ba Componente Aero F-FDTL iha futuru. Iha akordo ida ne’e koalia konaba vizita mutual de delegasaun alto nivel e rinoens representante institute defesa nian, brasil ajuda instrutur ba military sira, eventu kultura e disporto militar, kooperasaun mos ba asuntu balun nebe iha ligasaun ho material defesa nian liu-liu ba lislasaun nian e kooperasaun seluk nebe iha lisaun ba F-FDTL. Acordo ida ne’e importante tebes ba F-FDTL tamba iha 2002 governo anterior asina tina akordo teknico ida nebe konsentra deit ba treinamento Policia Militar maibe seidauk kobre areia seluk purtantu Acordo ida ne’e sei luan liu para depois kobre mos areia seluk. Tuir informasaun nebe Secretario Estado Defesa simu atraves misaun diplomatic Brasil iha Timor Leste katak Guverno Brasil mos konkorda atu ajuda hari’i Component Aero iha F-FDTL.
Secretario Estado Defesa mos isplika katak “tinan kotuk hau hakerek karta ida ba Ministro Defesa Brasil husu sira nia apoiu para apoiu hari Componente Aero liu-liu desemvolvimento recursus humanus e agora Brasil konkorda ona ba suntu nebe refere. Conkordancia ida nebe surfresa tamba lalais liu. Nasaun sira seluk kuaze persiza tinan rua ka tolu mak hetan konkordancia mas brasil lalais liu.” SE mos hateten katak “Brasil hanesan nasaun boot ida iha latin America iha sira nia tecnologia Aeronotica nebe modern portantu ita nia kooperasaun o sira diak tebes para iha futuru ita bele iha kbit para kontrola e defesa areia aero iha Timor Leste”
Iha inkontro ne’e mos todos ministros konkorda para aumenta tan Vice Direitor ba CAE ho kondisaun rotativo ba nasaun membro CPLP iha ambitu Defesa. Entertantu durante ne’e Direitor ba CAE Mosambique mak asumi permanente e hetan finanseiro husi nasaun nasaun refere. Ho sirvisu Direitor CAE nebe todan, purtantu aumenta tan Vice CAE ho kondisaun rotativo para hetan mos ajuda financeiro husi nasaun membro CPLP no ambito Defesa.
Iha inkontro ida n’e mos secretario estado asina protokolo coperasaun no ambitu defesa CPLP nebe aprova ona iha parlementu nasional bulan outubro liu ba. Protokolo ida ne’e nasaun CPLP sira seluk asina tiha ona so Timor Leste mak foin asina akordo ida ne’e. Protokolo ida ne’e regula diak liu konaba inkontro Ministro Defesa e inkontro CEMG CPLP nian e mos regula exercisio konjunto FELINO nebe kada tinan halo entre militar nasaun CPLP sira.
Inkontro ida ne’e ramata ho desizaun konjunto katak inkontro ministerio da Defesa CPLP 2011 sei realize iha Cabo Verde e sei intre Presidensia Ministerio CPLP ba Ministra defesa Cabo Verde.















